بروز مىكند و در محافل پزشكى جهان مطرح است و كلمهء ( Iatrogenie ) را هم به همين علت براى آن وضع كرده‌اند ، بيماريها و عوارضى نيست كه پزشك در مورد پيدايش آن قصور و تقصير يا بعبارت ديگر مسئوليت داشته باشد . البته مواردى وجود دارد كه مسئوليت پزشك در آن قطعى است ، مانند بروز عارضه بر اثر تجويز بىمورد و غير لازم دارو و يا تجويز ناصحيح دارو از حيث مقدار و طرز استعمال و يا عدم توجه به موارد منع استعمال و يا بالاخره غفلت و سهل‌انگارى نسبت به عوارض ثانوى دارو و غفلت از اتخاذ تدابير احتياطى لازم به منظور درمان يا مبارزه با اين عوارض ، بويژه در مورد داروهايى كه احتمال خطر ايجاد تكان ( شوك ) و حساسيت دارد . ولى مورد بحث ما اين موارد نيست ، بلكه غرض مواردى است كه پزشك داروها را بجا و بموقع و با تشخيص روشن و مشخص و با مقدار مجاز تجويز كرده است ، ولى علىرغم همهء اينها ، عوارض و خطراتى ايجاد شده و حتى به مرگ بيمار انجاميده است . پس بايد اين بيماريها را حقا و قانونا زير عنوان ( بيماريهايى كه توسط داروها به وجود آيد ) آورد . گفته شد ( قانونا ) زيرا حتى مقامات قانونى نيز در چنين موارد گناه را به گردن پزشك نمىاندازند : چند سال پيش دارويى بنام ( گزيلوموسين ) عده‌اى از بيماران را در كشور فرانسه كشت و بر اثر اين واقعه رسوايى بزرگى به وجود آمد و كار به دادگاه كشيد و دادگاه اين‌طور رأى داد : ( « پزشكانى كه داروى ( گزيلوموسين ) را به كار برده‌اند ، مسئول نيستند ، زيرا اين دارو به تصويب وزارت بهدارى رسيده است و آنان مجبور نيستند دارويى را كه تصويب شده است مورد تحقيق قرار دهند و بدانند آيا خواصى را كه به آن نسبت مىدهند درست است يا نه ؟ وظيفهء پزشك تنها اين است كه بداند آيا خواص منسوب به دارو براى درمان بيمارى كه به او مراجعه كرده است ، مطابقت دارد يا نه » ؟ ) « 16 » به‌هرحال ، امروزه كاملا مسلم شده است داروهايى كه براى درمان بيماريها به كار رود بمنزلهء زهر است و هر زهر بىشك ، در بدن اختلالاتى توليد كند كه هيچيك از اعضاء بدن از گزند آن در امان نماند و از اينجاست كه در كليهء كتابهاى داروشناسى ، پس از شرح هريك از داروها ، به بيان عوارض ناشى از آنها بپردازند و پرواضح است كه اگر بروز اين عوارض جانبى در نتيجهء سهل‌انگارى و قصور پزشك بود ، در كتابهاى داروشناسى ثبت نمىشد . اينك بعنوان نمونه تعدادى از عوارض جانبى داروها را كه در اين كتابها درج شده است و در بروز آنها پزشك هيچ‌گونه مسئوليت ندارد ، ذكر مىشود : 1 - داروهاى مسكن و ضد درد و تب‌بر : آسپيرين زخم و خونريزى معده و پيراميدن و آنتىپيرين كاهش گلبولهاى سفيد خون و آلرژى پديد آرد . بوتازوليدين زخم معده و

--> ( 16 ) . مجله علم و زندگى : ( Science - Vie ) مورخ ژانويهء 1956 .